System otwarty jest w pewnym sensie rezer­wuarem, który napełnia stę i opróżnia z jednakową szybkością: woda utrzymuje się na tym samym po­ziomie, a jej wpływ i odpływ są równe. Aby uwypuklić stopień uogólnienia i znaczenie pojęcia systemu otwartego, posłużyłem się

System zamknięty nie wymienia ze swoim otoczeniem ani energii, ani surowców, ani in­formacji; jest kompletnie odcięty od świata ze­wnętrznego. Wykorzystuje wewnętrzny zapas poten­cjalnej energii. W miarę zachodzenia reakcji jego entropia wzrasta w sposób nieodwracalny. Kiedy zakłocona zostanie równowaga termodynamiczna, en-

Proste oddziaływanie liniowe można opisać za po­mocą relacji matematycznych, w których zmienna zależna rośnie lub maleje proporcjonalnie do war­tości zmiennej niezależnej (np. zależność dro|;i i cza­su, gdy samochód porusza się ze stałą średnią pręd­kością po autostradzie). W przypadku oddziaływań nieliniowych

Z pojęciem złożoności wiąże się więc pojęcie róż­norodności elementów i wzajemnych oddziaływań, nieliniowości tych oddziaływań i pojęcie całości zor­ganizowanej. Wynika z tego bardzo szczególne za­chowanie złożonych systemów, które jest trudne do przewidzenia. Charakteryzuje się ono powstawaniem nowych właściwości i dużą

Podstawowe cechy strukturalne każdego systemu są następujące:Granica określająca zasięg systemu i od­dzielająca go od świata zewnętrznego. Jest to błona komórkowa, skóra na ciele, mury miejskie, granice państwa.Elementy albo składniki, które można po­liczyć i połączyć w kategorie, rodziny czy populacje. Chodzi

Podstawowymi cechami funkcjonalnymi każdego sy­stemu są: Strumienie energii, informacji lub ele­mentów przepływające pomiędzy zbiornikami. Stru­mienie te wyrażane są w ilościach przepływu na jednostkę czasu (wydajność). Może więc być mowa o    strumieniu pieniędzy (pobory miesięczne:), stru­mieniu produktów gotowych (liczba samochodów opuszczających

Zawory kontrolujące przepływy różnych stru­mieni. Każdy zawór można wyobrazić sobie jako ośrodek decyzji odbierający informacje i prze­kształcający je w działanie. Na przykład: szef przed­siębiorstwa, instytucji, czynnik transformacji lub jej katalizator, jak enzym. Celem tych działań jest zwiększenie lub zmniejszenie intensywności

Istnieją dwa typy pętli sprzężenia zwrotnego: dodatni- i ujemny. Na dodatnich pętlach sprzę­żenia zwrotnego opiera się cała dynamika zmian systemu (np. wzrost i ewolucja). Na pętlach ujemnych opiera się regulacja i stabilność (przywracanie równowagi i autokonserwacja).Taki wyobrażeniowy model łączy symbole

W systemie, w którym dokonuje się transformacja, znajdują się wejścia i wyjścia. Wejścia są wynikiem wpływu otoczenia na system, a wyjścia działaniem systemu na otoczenie. (Wejścia i wyjścia nazywane są również danymi i wynikami albo z an­gielskiego input i output.)

Pętla sprzężenia dodatniego prowadzi do narastania rozbieżnego: nieskończonej ekspansji, eksplozji (runaway w nieskończoność) lub totalnego zablokowa­nia wszelkiej działalności (runaway do zera). „Wię­cej” prowadzi do „więcej”, jak w przypadku śnież­nej kuli. Można wskazać na liczne przykłady: reak­cja łańcuchowa, wzrost demograficzny, rozwój

Pętla sprzężenia zwrotnego ujemnego prowadzi do zachowań adaptacyjnych lub finalnych, to znaczy wydających się zmierzać do celu, jakim jest utrzy­manie poziomu, temperatury, stopnia koncentracji, szybkości, kierunku. W niektórych przypadkach cel wynika sam z siebie i utrzymywany jest przez ewo­lucję, system

Zachowanie się każdego systemu, bez względu na stopień jego złożoności, zależy przede wszystkim od dwóch typów zmiennych: zmiennych strumienia i zmiennych stanu (czy po­ziomu). Zmienne strumienia to owe zawory kon­trolujące strumień, a zmienne stanu wskazują, jaka jest zawartość zbiornika. Zmienne strumienia